Fıkralar 4
Cevapla
Category Archives: Genel
Mâniler
Yozgat manileri üzerine uzun araştırma ve incelemeler yaptım. Bunların hepsi Türk Folklor Araştırmaları dergisinde yayımlandı. Şimdi de bunları burada sizlerle beş alt başlık altında paylaşıyorum. Bu başlıkları tıklayarak gerekli bilgilere ulaşabilirsiniz.
Yozgat Mânileri Üzerine Bir Araştırma ve İnceleme
Not: Yozgat manileriyle ilgili bu özgün araştırma ve inceleme çalışmam, daha sonra çeşitli alt başlıklar biçiminde birtakım düzenlemeler yapılarak Türk Folklor Araştırmaları dergisinin farklı sayılarında yayımlanmıştır.
Yozgat Mânilerinde Bireysel ve Toplumsal Konular
Yayımlandığı kaynak: Türk Folklor Araştırmaları dergisi, Ocak 1977, cilt. 28, sayı: 330, sayfa: 7864-7869.
Not: Bu çalışma, “Yozgat Manileri Üzerine Bir Araştırma-İnceleme” adlı yazının alt başlıklar biçiminde birtakım düzenlemeler yapılarak yayımlanmış biçimidir.
Yozgat Mânilerinde Yergi
Yayımlandığı kaynak: Türk Folklor Araştırmaları dergisi, Temmuz 1972, cilt: 14, sayı: 276, sayfa: 6372-6374.
Not: Bu çalışma, “Yozgat Manileri Üzerine Bir Araştırma-İnceleme” adlı yazının alt başlıklar biçiminde birtakım düzenlemeler yapılarak yayımlanmış biçimidir.
Yazıda zaman zaman birtakım yazım yanlışları görülmektedir. Bu baskıdaki kontrol yetersizliğinden kaynaklanmıştır. Örneğin Büyük İncilli, Küçük İncilli yanlış yazılmıştır. Doğrusu; Büyük İncirli, Küçük İncirli biçiminde olacaktır.
Tekerlemeler
Tekerlemeler, çocukların oyuna ya da masal anlatmaya başlamadan önce söyledikleri halk edebiyatı ürünleridir. Ağırlıklı olarak kullanılanları oyun tekerlemeleridir. Bunlara “sayışmaca” da denir.
Oyun tekerlemeleri manzum, masal tekerlemeleri ise düz yazı biçimindedir. Tekerlemelerde ezberlemeyi kolaylaştıracak ses benzerlikleri çoktur. Manzum yazılarda “uyak” olarak adlandırılan bu ses benzetmeleri tekerlemelere akıcılık kazandırır.
Aşağıda sıralanmış olan tekerlemelerin bir bölümünün Türkiye’nin çoğu yöresinde kullanıldığı bir gerçektir. Çünkü bunlar ortak ürünlerdir. Bölgeler arası kültür alışverişi nedeniyle özellikle birbirine yakın yörelerde aynı tekerlemeleri görmek olanaklıdır. Burada sunduğum tüm tekerlemeler Yozgat yöresinde çocuklarca söylenmektedir.
Tekerleme örnekleri sunulurken nasıl bir yol izlendiğini de kısaca açıklayayım:
1. Tekerlemeler başlangıç sözcüğünün ilk harfi esas alınarak (abc düzeninde) sıralanmıştır.
2. Tekerlemelere başlık konulmamıştır. Her ne kadar genellikle ilk sözcükler esas alınarak başlık konulduğu görülmüşse de aynı tekerlemeye farklı başlıklar konulması nedeniyle bundan kaçınılmıştır.
3. Tekerlemelerde çok zorunlu durumlar dışında (virgül, soru işareti gibi) noktalama işareti konmamıştır. Çünkü tekerlemelerdeki deyişler pek anlamlı cümlelerden oluşmamaktadır.
Şimdi sizleri güzelim tekerlemelerimizle baş başa bırakıyorum.
A. Oyun Tekerlemeleri
Aaa asma
Be ba basma
Se se sümbül
Menekşe, gül
Akas makas
Ali baba noktaya bas
Trampetler çalınıyor
Yüzbaşılar darılıyor
Darılmayın yüzbaşılar
Can bedenden ayrılıyor
Bir, iki, üç
Aladana, karadana
Şükür bizi yaradana
Evci gele, evim ala
Tabak gele, gönlüm ala
Nereke, nereke
Yaburga, yaburga
Yorgan, yastık
Döşek sek sek
Gel bizim keçimikli eşek
Al satarım
Bal satarım
Ustam ölmüş
Ben satarım
Üstüm, kürküm sarıdır
Satsam on beş liradır
Zambak zumbak
Dön arkada iyi bak
Ahmet Paşa
Yattı taşa
Selam verdi
Kara başa
Al kardeşim
Bal kardeşim
Ben yoruldum
Sen oyna.
Anan nerde doğurdu
Samanlıkta doğurdu
Samanlıkta kediler
Bize miyav dediler
Anan da bal
Baban da bal
Sen de olmuşsun bil bal
Atlar gelir şakır şakır
Benim babam neden fakir
Çıktım erik dalına
Baktım tren yoluna
Üç gemi geliyor
Biri ay, biri yıldız
Biri oğlan, biri kız
Hop çikolata, çikolata
Şeker koydum çikolata
Ay dede
Evin nerde
Tavuk kes de
Yağa batır
Bala batır
Sen yemezsen
Bana getir
Ay gördüm Allah
Amentü billah
Ne kadar günahım varsa
Affet Allah
Gördüğüm aylar
Nur gibi parlar
Ayşe Hanımın keçileri
Hop hop hopluyor
Arpa, saman istiyor
Arpa, saman yok
Kilimcide çok
Kilimci kilim dokur
İçinde bülbül okur
İki kardeşim olsa
Biri ay, biri yıldız
Biri oğlan, biri kız
Hop çikolata çikolata
Akşam yedim salata
Seni gidi kerata
Babam yoğurt getirdi
Pisi burnunu batırdı
Pisi seni tutarım
Bıyığını yolarım
Minarenin kilidi
Kapıya gelen kim idi
Amcamın oğlu Musacık
Kolu budu kısacık
Şimdi gelir görürsün
Güle güle ölürsün
Bin deve gördüm
Birine bindim
Ebemlere gittim
Ebem pilav pişirmiş
İçine sıçan düşürmüş
Bu sıçanı n’apmalı
Minareden atmalı
Minarede bir kuş var
Kanadında gümüş var
Eniştemin cebinde
Türlü türlü yemiş var.
Bir cam
İki cam
Üç cam
Dört cam
Beş cam
Altı cam
Yedi cam
Sekiz cam
Dokuz cam
On cam
Bu da benim amcam
Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi
Bunu sana kim dedi
Diyen dedi
On yedi
Baklavayı kim yedi
Böcek böcek
Duvarda gezecek
Annesi onu
Maşayla dövecek dövecek
Sonra da sevecek
Çan çan çikolata,
Hani bize limonata?
Limonata bitti.
Hanım kızı gitti.
Nereye gitti?
İstanbul’a gitti.
İstanbul’da ne yapacak?
Terlik, pabuç alacak,
Terliği pabucu ne yapacak?
Düğünlerde şıngır mıngır oynayacak.
Çayırda tilki
Çakır makır
Otuz iki
Fındık, fıstık
Kadifeli yastık
Vallahi yenge
Ben yapmadım
Horoz yaptı
Horozun selamını al
Çıka çıka çık
Çiğdem çiğdem çiçeği
Ebem oğlu köçeği
Çiğdem geldi kapıya
Ya düşürür tapuya
Bulgur olmazsa yağ olsun
Ufaklıklar sağ olsun
Bir verenin oğlu
İki verenin kızı olsun
Damdan pekmez akıyor
İtim bana bakıyor
Ayağımın altı pekmez
Yala yala bitmez
Ebe ebe azana
Kızın verme hızana
Kızın akça kazana
Girsin kaynar kazana
Ebe ebe ebeci
Ver elini cebeci
Doklorların ilacı
Ebe gümeci
Ebe ebe nesi var
Ayağında mesi var
Daha başka nesi var
Elimde ayna
Kum gibi kayna
Dayımın oğlu
Gel bize, oyna
Uyu meleğim
Sana çorap öreyim
Lay lay lay lam
Elim elim ibrişim
Elden çıktı bir kuşum
Kuş gitti, dala kondu
Dal bana yemiş överdi
Yemişi göğe verdim
Gök bana yağmur verdi
Yağmuru yere verdim
Yer bana çimen verdi
Çimeni çobana verdim
Çoban bana kuzu verdi
Kuzuyu kasaba verdim
Kasap bana at verdi
Ata bindim, taştım
Dere tepe aştım
Enginlere gittim
Kaf Dağı’na ulaştım
Dolapta pekmez
Yala yala bitmez
On kilo sana
Yirmi kilo bana
Aysecik cik cik cik
Fatmacık cık cık cık
Sen bu oyundan çık
Ebe ebe gel bize
Uzaktan vur elimize
Eğer vuramazsan
Ebesin ebe
Bir, iki, üç, dört, beş, altı, yedi
Bunu sana kim dedi
Diyen dedi, on yedi
Yağlı böreği kim yedi
Den den den altı
Denizdeki karaltı
İnanmazsan say da bak
On altıdır on altı
Eee Ercan
Ne getirdi amcan?
Etli sütlü patlıcan
Elim, belim
Şemsiye telim
Horoz öttü
Tavuk gitti
Bülbül kızına
Selam etti
Emmim oğlu Musacık
Kolu budu kısacık
İlim ilim ilidi
Akşam gelen kim idi?
Emmimin oğlu Musacık
Elleri kolları kısacık
Eveleme, develeme
kara kuşu kovalama
Çengel, çeppel
Halhada bülbül
Ciğerimi söndür
Kara kuş ne vakit gelir
Yazın gelir
Yazılalım, düzülelim
Bir kenara dizilelim
İncik, boncuk
Sen bu oyundan çık
Fındık, fıstık
Kadifeden yastık
Al çık al çık
Ben saydım, sen çık
Gün doğdu
Günün bir oğlu oldu
Ebem yoğurt getirdi
Pisi burnunu batırdı
Pisi burnun kesile
Minareden asıla
Minarede bir bıçak
Bıçak içinde demir
Demir ocağın kilidi
Akşam gelen kim idi
Emmim oğlu Musacık
Eni boyu kısacık
Hey dervişler, dervişler
Hak yoluna durmuşlar
Hak yolunda bir kuyu
İçinde mermer suyu
Eğildim su içmeye
Kanatlandım uçmaya
Cennetteki mollalar
Iktırmışlar deveyi
Bindirmişler hacıyı
Hacı binmiş atına
Çıkmış göğün katına
Gökten bir beşik düştü
Nen dedim, uyuttum
Allah dedim, büyüttüm
Abdestini aldırdım
Namazını kıldırdım
Hülle donunu giydirdim
Cenneti alâya gönderdim
− Hu hu!..
− Ayşe abla!
− Buyur.
− Bahçene gireyim mi?
− Gir.
− Elma alayım mı?
− Al.
− Kaç tane?
− İki.
− Fatma abla!
− Buyur.
− Bahçene gireyim mi?
− Gir.
− Elma alayım mı?
− Al.
− Kaç tane?
− Üç.
− Bir, iki üç.
İnci, minci
Kim birinci
İnci minci
Kim birinci
Onun ardı
Kim çıkacak
Cakı cakı cak
İnne minne
Ucu dinne
Ballı hoca
Balballı hoca
Şamdan şamadan
Kuş dili damadan
Kadife kadife
Kızın adı Hanife
Okurmuş, dikiş diker
Başında bülbül öter
O bülbül benim olsa
İki kardeşim olsa
Biri Ahmet, biri Mehmet
Biri oğlan, biri kız
Ah çikolata, vah çikolata
Akşam yedim salata
Salatanın yarısı
Doktor beyin karısı
Karga karga “Gak!” dedi
“Çık şu dala bak.” dedi
Karga seni tutarım
Kanadını yolarım.
Kızın adı Hediye
Ekmek vermez kediye
Kedi gider kadıya
Kadının kapısı kitli
Hediye’nin başı bitli
− Komşu, komşu !
− Hu, hu!
− Oğlun geldi mi?
− Geldi.
− Ne getirdi?
− İnci, boncuk.
− Kime, kime?
− Sana, bana.
− Başka kime?
− Kara kediye.
− Kara kedi nerede?
− Ağaca çıktı.
− Ağaç nerede?
− Balta kesti.
− Balta nerede?
− Suya düştü.
− Su nerede?
− İnek içti.
− İnek nerede?
− Dağa kaçtı.
− Dağ nerede?
− Yandı, bitti; kül oldu.
Leylek leylek havada
Yumurtası tavada
Gel bizim hayata
Hayat kapısı kitli
Leyleğin başı bitli
Leylek leylek lekirdek
Hani bana çekirdek
Çekirdeğin içi yok
Art devenin kıçı yok
Leylek leylek havada
Yumurtası tavada
Ben ağama giderim
Elli deve güderim
Ellisi de avrana
Bindim, gittim kervana
Kervan yolu bu muydu
İçi dolu su muydu
Ben bu sudan geçemem
Alaca boncuk saçamam
Üsküle boncuk, has boncuk
İlik düğme kaytancık
Kaytancığı yitirdim
Gülistana götürdüm
Gülistanın atları
Kişir kişir kişniyor
Neyin için kişniyor
Yemin için kişniyor
Yemi nerden alalım
Hangi taya takalım
Satıcıdan alalım
Hangi taya takalım
Doru taya takalım
Doru tayın üstünde
İki bülbül ötüyo
Birini vurdum, öldürdüm
Bana kanlı dediler
Getirin kanını içeyim
Kayseri’ye göçeyim
Kayseri’nin kilidi
Akşam gelen kim idi
Emmim oğlu Musacık
Kolu budu kısacak
Su verdim, içmedi
Domalıp sıçamadı
Masal masal maniki
Yolda saydım on iki
On ikinin yarısı
Tilki çakal karısı
Masal masal maniki
Kuyruğu var on iki
Kuyruğunda beni var
Kulağında çanı var
Masal masal matatar
Dil okur, damak tadar
Masal masal martladı
İki fare atladı
Kurbağa kanatlandı
Tos vurdu bardağa
Çocuk çıktı çardağa
Miri miri miriği
Koyuverdim boz kiriği
Adı başında, on beş yaşında
Günde bir şinik ara yer
Saatte beş metre gider
Mustafa, Mıstık
Arabaya kıstık
Üç mum yaktık
Seyrine baktık
Naldırmaç
Kaldır kıç
Kırk üç
Kırk dört
Kırk beş
Kır altı
Kırk yedi
Kırk sekiz
Kırk dokuz
Elli
Bahası belli
Ala dana
Kara dana
Şükür bizi yaradana
Evin ala
Evcik ala
Gönül ala
Nal bir
Mıh iki
Sığır çükü
On iki
Yorgan
Döşek
Gel bizim
Kır eşek
Ooo
İğne battı
Canımı yaktı
Tombul kuş
Arabaya koş
Arabanın tekeri
İstanbul’un şekeri
Hop hop altın top,
Bundan başka oyun yok
O, mo, rizon
Kepe rizon
Portakalı soydum,
Başucuma koydum.
Ben bir yalan uydurdum
Duma duma dum
Duma duma dum
Ooo piti piti
Karamela sepeti
Terazi lastik, cimnastik
Biz size geldik, bitlendik
Hamama gittik, temizlendik
Ovalama, duvalama
Kara kuşu kovalama
Sen bil, sümbül
Çıkana da bülbül
Ööö
İnne minne
Ucu dinne
Bal bal hoca
Baldan koca
Baldan şamadan
Kuş dili damadan
Ruz ruz
Ava gidiyoruz
Çatlasan da patlasan da
Barışmıyoruz
Saç, baç
Ebenin eline
Vur, kaç
Sağ elimde beş parmak
Sol elimde beş parmak
Say bak, say bak
Hepsi eder on parmak
Sen de istersen saymak
Say bak, say bak
Hepsi eder on parmak
Üşüdüm, üşüdüm
Daldan elma düşürdüm
Elmamı yediler
Bana cüce dediler
Cücelikten çıktım
Ablama vardım
Ablam pilav pişirdi
İçine sıçan düşürdü
Bu sıçanı nitmeli
Minareden atmalı
Minarede bir kuş var
Kanadında gümüş var
Eniştemin cebinde
Türlü türlü yemiş var
Ya şundadır
Ya bunda
Keçe külek
Başında
Yağ yağ yağmur
Teknede hamur
Bahçede çamur
Ver Allah’ım, ver
Selli sulu bir yağmur
B. Masal Tekerlemeleri
Az gittim, uz gittim; dere tepe düz gittim. Çayır çimen geçerek, lale sümbül biçerek, soğuk sular içerek, altı ayla bir güz gittim. Bir de dönüp ardıma baktım ki, ne göreyim, gide gide bir arpa boyu yol gitmişim!..
Bir varmış, bir yokmuş; Allah’ın kulu çokmuş, çok söylemesi günahmış. Develer tellal iken, keçiler berber iken, bir memleketin birinde bir kocakarı, kocakarının da bir kel oğlu varmış.
Hay dedim, huy dedim; bu ne pişmez şey dedim. Bir iken iki olduk, üç iken dört olduk; anan soylu, baban boylu derken kırk olduk. Kırkımız kırk ateş yaktık!… Kırk gündür kaynatırım kaynamaz. Baktım ki olacak gibi, sofraya konacak gibi değil, eğil dağlar eğil dedik; onumuz hu çekti, onumuz su çekti; onumuz un, odun çekti. Haydan geleni huya sattık, unu bulguru suya kattık. Suyu kazana, kazanı yeniden ocağa attık. Vay ne kaynattık ne kaynattık!.. De şimdi kaynar mı kaynamaz mı? Derken efendim, bu kez başını kaldırıp bize bakmaz mı?…
Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde, cinler top oynarken eski hamam içinde. Ben deyim şu ağaçtan, siz deyin şu yamaçtan, uçtu uçtu bir kuş uçtu; kuş uçmadı, gümüş uçtu. Gümüş uçmadı, Memiş uçtu. Uçar mı,uçmaz mı demeye kalmadı; anam düştü eşikten, babam düştü beşikten. Biri kaptı maşayı, biri aldı meşeyi; dolandım durdum dört köşeyi…
Kaynakça
1. Ali Rıza Köktürk’ün (rahmetli babam) notları.
2. A. Fevzi Koç, Bütün Yönleriyle Yozgat, Ankara, 1963.
3. Avni Yüksel, Akdağmadenin’de Tekerlemeler 1, Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, Haziran 1965, Cilt 9, Sayı 191, s. 3770.
4. Avni Yüksel, Akdağmadenin’de Tekerlemeler 2, Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, Ekim 1965, Cilt 9, Sayı 195, s. 3873, 3874.
5. Ertuğrul Kapusuzoğlu, 1995 Yozgat Kültür Takvimi.
6. Muhsin Köktürk’ün araştırmaları.
Yozgat Mânilerinden Bir Demet
Yayımlandığı kaynak: Türk Folklor Araştırmaları dergisi, Eylül 1973, cilt:15, sayı: 20, sayfa: 6743-6745.
Ninniler
Ninniler güzel Anadolu’muzun ilginç ezgileridir. Anadolu insanı için çocuk her şeydir. Onu büyütmek, topluma yararlı bir birney olarak yetiştirmek en büyük istediğidir Anadolu insanının. Bu nedenle çocuğunun doğumundan başlayarak büyük bir çaba girişir Anadolu kadını. İster ki çocuğu mutlu olsun, huzur içinde büyüsün. Ona bu mutluluğu, huzuru daha beşikteyken ninnilerle sunmaya çalışır. Bu yüzden ninniler Anadolu insanının yaşamında özel bir yer tutar. Bu Yozgat için de geçerlidir kuşkusuz.
Ninniler ortak ürünlerdir. Yaratıcıları belli olmayan bu ürünler, dilden dile söylenerek günümüze dek gelmiştir. Çoğu yörede birbirine benzer ninniler görülür. Bunların sözleri arasında ufak tefek farklar vardır. Ama temelde birbirlerine çok benzerler. Ancak kimi zaman iyice yöreselleşenlerine rastlamak da söz konusudur. Burada buna özen gösterilmiştir. Sayıca az, ama ilginç örneklere yer verilmiştir.
İlk ninni örneğini “Ninni Desem Uyur m’ola” ile vermek gerek. Çünkü bu ninninin özel bir durumu var: 1938 yılında Yozgatlı “Bayan S.”‘den alınan bu ninni, daha sonra Colombia firması tarafından plağa da kaydedilmiştir. Ne yazık ki “Bayan S.”nin kim olduğu bilinmemektedir. Bizi sevindirense ninninin bugün dillerde dolaşıyor olmasıdır. Kimliğini bilmediğimiz bu kişiye folklorumuza katkısından dolayı sonsuz teşekkürler.
İşte ninninin sözleri:
NİNNİ DESEM UYUR M’OLA
Ninni desem uyur m’ola?
Üstüne güller gelir m’ola?
Benim yavrum büyür m’ola?
Nenni nenni, e kuzum nenni!..
Bebeğin beşiği çamdan,
Düştü, yuvarlandı damdan,
Babası geliyor Şam’dan,
Nenni nenni, e kuzum nenni!..
Ormanlardan geçemem,
Ben yavrumu seçemem,
Her derdine yetemem.
Nenni nenni, e kuzum nenni!..
Ben bebeği yudumudu,
Gül dalına kodumudu,
Ben de kestim umudu,
Nenni nenni, e kuzum nenni!..
Bu ninni, “Muhteşem Süleyman” dizisinin bir sahnesinde Hatice Sultan rolündeki sanatçı Selma Ergeç tarafından okunmuştur. Dinleyebilirsiniz.
Bu da ninninin özgün biçimi
DANDİNİ DANDİNİ DASTANA
Dandini dandini dastana,
Danalar girmiş bostana,
Kov bostancı danayı,
Yemesin lahanayı.
E e e e, e, e e e e, e!..
Dandini dandini danalı bebek,
Elleri kolları kınalı bebek.
Eline de almış bebek maması,
Uyumadı gitti eşek sıpası.
Eeeee, eeeee, eeee, e!..
FIŞ FIŞ KAYIKÇI
Fış fış kayıkçı,
Kayıkçının küreği,
Akşama fincan böreği.
Benim evde etim var,
Bir yaramaz kedim var,
Kedim etimi yerse,
Annem beni döverse,
Hu hu hu hu, hu hu hu hu,
Nen nen nen nen, nen nen nen nen!..
NİNNİ
Elma attım yuvarlandı,
Ninni yavrum, ninni.
Gitti, beşiğe dayandı,
Ninni yavrum, ninni.
Beşiğin ipi kırıldı,
Ninni yavrum, ninni.
Beşikte yavrum uyandı,
Ninni yavrum, ninni.
NİNNİ
Hu hu hu Allah,
İyilik sağlık ver Allah,
Kızım büyür inşallah,
Kurban keserim vallah.
Bahçeye kurdum salıncak,
Eline verdim oyuncak,
Güççük yavrum uyuyacak,
Uyuyacak büyüyecek.
Ninni, ninni!..
Hoppala hoppala hoppala,
Kızımı da vermem topala,
Topal kıymet bilmezsin,
Git kapıda yalpala.
Kızım kızım kızmana,
Kızımı vermem hozmana,
Hozman şeker getirse,
Başkası yer bitirir.
Çiğdemin alası var,
Oğlumun kalesi var,
Kem gözlü cadıların,
Yarından selesi var.
NİNNİ
Nenni çalsam uyur m’ola?
Uğurlesem büyüm m’ola?
Mevla bir gün möhle överse
Acep baban gelir m’ola?
Nenni yavrum, nenni yavrum!..
NİNNİ KUZUM NİNNİ
Ninni desem nehar olur,
Gül açılır bahar olur.
Ben yavruma gül demem,
Gülün ömrü az olur (ninni).
Yağmura kurdum salıncak,
Eyüp’ten aldım oyuncak,
Şimdi baban gelecek,
Sakın kırma yumurcak (ninni).
NİNNİ YAVRUM
Elma attım yuvarlandı,
Ninni yavrum, ninni.
Gitti, beşiğe dayandı,
Ninni yavrum, ninni.
Beşiğin ipi kırıldı,
Ninni yavrum, ninni.
Beşikte yavrum uyandı,
Ninni yavrum, ninni.
NİNNİ YAVRUM
Nen deyim de yavrucuğumun nennisi gelsin,
Uğurlayım da yavrumun uykusu gelsin,
Uzak yerlerden yavrumun dayısı gelsin,
Neeen, neeen, neeen, nen!..
Kalkalada kaz geliyor ninni,
Kağıltısı da tez geliyor ninni,
Al baharlı yaz geliyor ninni,
Neeen, neeen, neeen, nen!..
Bahçemde açmış çiçek ninni,
Şimdi yavrum uyuyacak ninni,
Hadi gel bir öpüşek ninni,
Neeen, neeen, neeen, nen!..
UYUSUN DA BÜYÜSÜN
Uyusun da büyüsün ninni,
Tıpış tıpış yürüsün ninni.
E e e e, e e e e!..
Uyu yavrum ninni!..
Dua ve Beddualar
Dua ve beddualar günlük yaşantımızın ayrılmaz parçalarıdır. Bir işin iyi gitmesini ya da biri için iyi dileklerde bulunmayı istediğimiz zaman dua ederiz. Biri için kötü dileklerde bulunduğumuzda da beddua yoluna başvururuz.
Yozgat yöresinde kullanılan belli başlı dua ve beddualar aşağıda abc düzeninde sıralanmıştır.
DUALAR
Acı yüzü görmeyesin.
Allah ayrılık gayrılık vermesin.
Allah darlık yüzü görmeyesin.
Allah kimseyi aç açık bırakmasın.
Allah kabir azabı çektirmesin.
Allah nazardan saklasın.
Allah seni helal süt emmişlere eş etsin.
Allah sevdiğinden ayırmasın.
Altın halkalardan tut.
Babana rahmet.
Eline sağlık.
Hatır soranların çok olsun.
Hızır Aleyhisselam yoldaşın olsun.
İki cihanda aziz olasın.
Kınan kutlu olsun.
Kurban olduğum Allah, ömrümden alsın ömrüne versin.
Ne ediyim, nice ediyim deme, kül diye avuçladığın altın olsun.
Ömrün uzun olsun, düğünün güzün olsun.
Tuttuğun altın olsun.
BEDDUALAR
Adı batasıca!
Ağzın, dilin kurusun!
Allah belanı versin!
Allah canını alsın!
Allahından bul!
Allah kınalı parmak tutturmasın!
Babanın bekini ye!
Baba ciğerine sarılsın!
Başına taş düşsün!
Başın dertten kurtulmasın.
Boğazına dursun!
Boynun altında kalsın!
Boyun posun devrilsin!
Elin kolun kırılsın.
Ellerin kırılsın!
Emdiğin burnundan gelsin!
Evlatlarının hayrını görmeyesin!
Gidişin olsun da gelişin olmasın!
Gözüne dizine dursun!
Gözün kör olsun!
Gün görmeyesin!
İki gözün önüne aksın!
Kaynar kazanlara giresin!
Kör olasıca!
Muradın koynunda kalsın.
Ocağın küllensin
Sakalın gözüne ekilsin.
Sesin kara yerlerden gelsin..
Südüklüğün (sidikliğin) dursun!
Sürüm sürüm sürünesin!
Yaşın donun kara gelsin!
Yerin dibine gir!
Yüzünde baba çıksın!
Zıkkımın kökünü ye!
Yozgat yöresinde okşama diye bilinen sözler de vardır. Okşamalar; insanların hoşuna giden, onların gönüllerine seslenen kalıplaşmış sözlerdir. Bunların başlıcalarını şöyle sıralayabiliriz: dilini yediğim, koçum, kınalı kuzum, tombulum, anasının bir tanesi, anasının kuzusu, anan sana kurban, kaymağım, bebeğim, edem benim, canımın içi yavrum, ciğerimin köşesi, bir tanem, kekliğim, cici kızım, nur topum, nur tanem, nar tanem, sümbülüm, kraliçem, ağzımın tadı, koca danam, gülüm, kara gözlüm, tek dalım, aslanım, yiğidim, has kızım, balam, evimin direği…
Anılar
ATATÜRK’ÜN YOZGAT ANILARI
KIŞ KIYAMET, YOL YOK, DOKTOR YOK
Henüz “Atatürk” soyadını almamış olan Gazi Mustafa Kemal, 15 Ekim 1924 gecesi Yozgat’a gelir. Geceyi, eşi Latife Hanım ile birlikte şimdi “Sakarya Anaokulu” olarak hizmet veren Miralay Şerif Bey Konağı’nda geçirir. Ertesi sabah, Hükûmet Konağı’nda öğretmenlerle ve diğer memurlarla bir toplantı yapar.
Toplantıda Atatürk’e, Yozgat’ın 400 kilometreye varan yollarının baştan başa onarıma muhtaç bir durumda olduğu, yeniden 100 kilometre yol yapılması gerektiği aktarılır.
Yozgat’ta “sükûn ve asayiş” yerindedir. Vakıflara ait emlakın yenilenmesi ve onarımına girişilmiştir. Göçmenlerin durumu nispeten iyidir, ama ilçelerin hiçbirisinde doktor yoktur ve koskoca “Yozgat Hastanesi”nde doktor olarak yalnızca bir operatör bulunmaktadır. Halk, Mustafa Kemal’den doktor istemektedir.
Mustafa Kemal, yanındaki milletvekillerine dönerek, “İstanbul ve İzmir gibi büyük şehirlerdeki doktorları bütün milletin hayatı ve sağlığı ile ilgilendirmek çarelerini bulmalıyız. Bu böyle olmaz!” der.
BİLMEMİZ GEREKEN BİZİM GELDİĞİMİZ YOLDUR
“Yol” konusu, Mustafa Kemal’in 3 Şubat 1934’te Yozgat’a yaptığı ikinci ziyarette de gündeme gelir.
O yıl şiddetli bir kış yaşanmaktadır. Mustafa Kemal, illerin durumunu görmek ve incelemek üzere yine yola koyulmuştur. Çamura bata çıka ilerleyen arabası bir ara çamura saplanınca, kendisi de inip arabayı itmek zorunda kalır. Bin bir güçlükle Kırşehir’e ulaşılır.
Şehrin girişinde Vali Bey, frak diye tabir edilen kıyafeti giyinmiş ve silindir şapkasını takmış bir durumda Atatürk’ü karşılar.
Mustafa Kemal, “Vali Bey, bu kıyafet nereden icap etti?” diye sorar. Vali, resmî karşılamalar genellikle bu biçimde yapılır anlamında, “Efendim, yol ve erkan…” diye söze başlayacak olur, ancak Mustafa Kemal sözünü keser: “Bilmek lâzım olan bu yol değil, bizim geldiğimiz yoldur.” diyerek, Kırşehir yollarının bozukluğunu ima eder.
Mustafa Kemal, Kırşehir’den Yozgat’a gelirken daha il sınırında Vali Bekir Sami, onu kamyon ve yol açma ekipleriyle karşılayınca, Mustafa Kemal, memnuniyet ve takdirini şöyle dile getirir: “İşte, yol bilen vali böyle olur…”
Mustafa Kemal, Yozgat Valisi Bekir Sami Bey’e “Baran” soyadını da bu ziyaretinde verir…
Alıntı: http://www.yozgat.org.tr/hbr_bizden_oku.php?ID=490#.Us5nGBHxuUk
İSMET PAŞA’DAN KAVURGALIYA ALTIN SAAT
Kavurgalı, Yozgat-Sorgun yolunun on üçüncü kilometresinde şirin bir köyümüz. Kavurgalı da eli silah tutanların arasından Karafakılar’ın civan Süleyman’ı göndermiş vatan için. Civan Süleyman; burnunun dibindeki Yozgat’ı görmeden Muşları, Yemernleri görmüş. Yaralanmış, dönmüş, Millî Mücadele’ye girmiş.
Atatürk ve İstem Paşa orduyu teftiş ediyorlar. Mangaltepe mutlaka kurtarılmalı Yunan işgalinden. Gönüllü istenir. Bozok’un üç yiğidi üç adım öne çıkar. Üç yüz gönüllüyle Mangaltepe’yi alacağını söyler. Üç yüz gönüllü, üç yüz Süleyman, üç yüz iman dolu kurşun…
Süleyman’ın Bozok’tan doldurduğu nefesinin ateşi kül eder Yunan’ı, Mangaltepe’yi yakar. Düşman gafil avlanmış, akşama doğru Mangaltepe’nin tepesinde, Yozgatlı Sülaymanın çelik bileklerinde şanlı Türk bayrağı dalgalanıyor.
İsmet Paşa çok duygulanmıştır.. Öper yiğidimizi. O an üzerinde olan altın köstekli saatini Süleyman’a şeref madalyası niyetine verir.
Savaş biter. Döner gazimiz Süleyman Kavurgalı’ya. Memleket perişan, tabii Süleyman da perişan. Bağa, bahçeye, tarlaya günlüğe giderek geçimini sağlamaya çalışmaktadır. Bu arada İsmet Paşa’nın hediye ettiği altın saati de bağda uyurken çaldırmıştır.
Süleyman’ın durumu İsmet Paşa’ya bildirilir. İsmet Paşa çağırtır Mangaltepe’nin kahramanını yanına. Onu Samsun’a su işleri müdürü olarak atar.
İhsan Yüzbaşıoğlu
Alıntı: 1995 Yozgat Kültür Takvimi
DİĞER ANILAR
ANILAR
Eski büyükler anlatırlardı: Çapanoğlu beylerinden birisinin hanımı, beğenip satın aldığı pahalı bir kumaştan kendine bir elbise diktirir. Ailenin hizmetkârlardan birinin hanımı da elbiseye, daha doğrusu elbisenin kumaşına hayran olur. Aklı kumaşın güzelliğine takılır kalır. Ne yapar eder, kocasını razı eder; o da aynı kumaştan alıp kendine bir elbise diker. Bir düğünde de büyük bir hevesle giyer. Kadıncağızı düğünde görüp de çekemeyen birisi bunu hemen beyin hanımına yetiştirir. Hanım hem üzülür hem de, “Böyle pahalı bir kumaşı nasıl aldı?” acaba diye meraklanarak beyine konuyu açar. Bey hemen hizmetkârını çağırıp, “Evladım bu ne hâldir? Karına benim karımın aldığı kumaşın .aynısından almışsın, o da dikinip giyinmiş. Senin kazancın ne ki de karına böyle bir kumaştan elbise alabiliyorsun? ”diye sorar. Adamcağız ezilip büzülerek şöyle der: “ Beyim, çok affedersin; kazancımız malumunuzdur. Ama benim hanım, hanımımın üzerindeki elbiseyi görünce çok beğenmiş. Tutturdu, “İlle ben de o kumaştan bayramlık bir elbise dikinmek istiyorum.” diye. Ben de dayanamadım, elde avuçta ne varsa verdim çaresiz. Ne yapayım?” der. Adamın verdiği cevap beyin yüreğine hançer gibi saplanır, bey çok üzülür. Eve gidince hanımına, “Bana şu yeni diktirdiğin elbiseyi getir bakayım.” der. Hanımı elbiseyi getirince de götürüp tandırda yakar. Üzüntü ve şaşkınlık içindeki eşine de, “Yahu, biz fakir fukaraya kötü örnek oluyormuşuz da farkında değilmişiz.” diyerek gönlünü alır.
Abdülkadir Çapanoğlu
Alıntı: Yozgat gazetesi 26.05.2012
HER YÖNÜYLE YOZGAT 